X
تبلیغات
اندیشه نشینان فراز دست - تقویت مهارت خواندن در دانش آموزان پایه های دوم و سوم
اموزشی.علمی. خبری

 

چکیده:

    خواندن در برگیرنده مجموعه ای از مهارت هاست که پایه مشترک موفقیت در همة زمینه های تحصیلی می شود. محور اصلی سواد آموزی، خواندن است و از هر کسی انتظار می رود که خواندن و نوشتن را بداند اکثر کودکان به شوق یادگیری خواندن به مدرسه می روند و تحصیلات رسمی خود را با خواندن و نوشتن شروع می کنند. هدف نهايي از كسب توانايي خواندن، رسيدن به مرحله‌اي است كه فرد بتواند نوشته‌اي را بخواند، آن را نقد و بررسي كند و درنهايت به نيازي از نيازهاي خود پاسخ گويد.

    در این مقاله ابتدا تعریفی مختصر از خواندن و مهارت خواندن آورده شده است و سپس مراحل یادگیری مهارت خواندن و روش های آماده سازی دانش آموزان برای کسب مهارت در این زمینه بحث شد. و در پایان مشکلات یادگیری در امر خواندن و سپس راه کارهای تقویت این مهارت توضیح داده شده است.

 کلمات کلیدی:

تقویت- مهارت خواندن- دانش آموزان

 1- مقدّمه:

   مهارت در «خواندن» یکی از مهم ترین نیازهای یادگیری دانش آموزان در زندگی امروز است. توانایی درک مطلب، تفسیر و استنتاج از متون درسی و غیر درسی، دانش آموزان را با افکار و اطلاعات جدیدی آشنا می سازد تا راه بهتر اندیشیدن و بهتر زیستن را بیاموزند. به عبارت دیگر، «سواد خواندن» به معنای علمی جامع آن، وسیله ای است که می توان از طریق آن به ذخایر       بی انتهای تجربه بشری دست یافت . خواندن یک مهارت کلان زبانی است، که یادگیری آن مستلزم تمرین و تسلط بر ریز مهارت های خواندن است و تسلط بر ریز مهارت- های خواندن مستلزم آگاهی و استفاده از راهکارها و استراتژی های کارآمد خواندن است .

    در این مقاله ابتدا تعریفی مختصر از خواندن و مهارت خواندن آورده می شود و سپس مراحل یادگیری مهارت خواندن و روش های آماده سازی دانش آموزان برای کسب مهارت در این زمینه بحث می شود. و در پایان مشکلات یادگیری در امر خواندن و سپس راه کارهای تقویت این مهارت توضیح داده خواهد شد.

 2- تعریف خواندن:

    خواندن فرآیندی پویا و تعاملی است که هم خواننده و هم محتوا در آنچه آموخته می شود سهیم می باشند . بعضی خواندن را تفسیر معنا دار نمادهای کلامی نوشته شده یا چاپ شده تعریف کرده اند . و به عقیده بعضی دیگر ، خواندن برخورد معنا درا با متن است به هر حال خواندن مهارتی است که شاید همه آن را عادی می شماریم ولی در اصل خواندن، فرآیندی است عالی و پیچیده که جزئیات متعددی را در برمی گیرد .

    خواندن را تفسیر معنادار نمادهای کلامی نوشته شده یا چاپ شده تعریف کرده اند و «بک» (1984) «خواندن را برخورد معنادرا با متن» می نامد .

 3- مراحل یادگیری مهارت خواندن:

    از آن جا که ارتباط چهار مهارت زباني يعني گوش دادن ، سخن گفتن ، خواندن و نوشتن امري مسلّم است و توجه کافي به رشد دو مهارت شفاهي زبان ( گفتن و شنيدن ) به تقويت برنامه هاي آموزش خواندن و نوشتن به کودکان کمک شاياني خواهد کرد ، لزوم توجه به پرورش مهارت سخن گفتن آشکار می شود .

 3-1- آمادگی:

    در مرحله آمادگي، پيش از آنكه كودك بخواهد يا بتواند از متن آموزشي يا درسي چيزي ياد بگيرد، بايد اطلاعاتي را كسب كند كه عبارتند از: دانستني‌هايي بسيار كلي درباره زبان، دانستن نام حروف الفبا و اين كه واژه ملفوظ يعني هر لفظي كه بر زبان جاري مي‌شود، از چند صداي متفاوت تشكيل شده است، اين‌كه هر يك از حروف الفبا داراي صدايي خاص هستند و... در مرحله آمادگي خواندن بايد به اين موارد توجه داشت. در همين مرحله است كه پدر و مادر مي‌توانند،‌ با انجام كارها و فعاليت هايي، ‌اين روند را سرعت بخشند. فعاليت هايي مثل خواندن مطلبي براي كودك و آشنا كردن او با شكل نوشتاري زبان، از طريق نشان دادن كلمات و حروف به او، تا در نهايت كودك درك كند عبارات و نوشته‌هايي كه مي‌بيند، دارند داستاني را بازگو مي‌كنند و يا دانش تازه‌اي را به او ياد مي‌دهند .

 3-2- آغاز خواندن:

    در سال اول دبستان بايد بچه‌ها را با شكل نوشتاري پاره‌اي از كلمات كه از قبل شنيده‌اند و معني آنها را مي‌دانند آشنا كرد و خواندن كلمه را نيز به آنها ياد داد. اين كار به دو روش انجام مي‌گيرد، در بعضي از مدرسه‌ها و نيز پاره‌اي از كتاب‌ها از همان اول به كودك ياد مي‌دهند كه شكل يك كلمه را به طور كامل بشناسد و معني آن را ياد بگيرد. در اين روش در واقع بيشتر بر معناي كلمه تكيه مي‌كنند. اما در روشي ديگر كه روي آموزش «آواها» تكيه مي‌كنند، ابتدا صدايي را كه هر حرف الفبا نماينده آن است آموزش مي‌دهند و سپس به شناخت كلمه به طور مستقل مي‌پردازند.
اين روش تقريبا در همه برنامه‌هاي زبان آموزي رايج در جهان به كار مي‌رود. بدين ترتيب كودك ياد مي‌گيرد كه به طور همزمان، هم صداها را بشناسد و هم كلمه‌ها را. بايد دانست بيش از شصت سال تجربه و تحقيق نيز نشان داده است كه آموزش نظام‌مند آوا در سالهاي دبستان، حداقل سال سوم ابتدايي، دستاورد بسيار خوبي به همراه مي‌آورد. معمول‌ترين و در واقع موفق‌ترين شيوه براي آموزش خواندن برنامه‌اي است كه اجزاي آن عبارتند از: دانش‌آموز، مجموعه‌اي از ابزارهاي آموزشي مكمل و ديگر مواد و عناصر مربوطه .

 4- روش های آماده سازی کودکان برای کسب مهارت خواندن:

    اکثر خانواده ها علاقمندند که بدانند چگونه فرزندانشان را برای خواندن آماده کنند. مهمترین نکته ای که در این ارتباط باید مطرح کرد این است که وقتی خانواده برای کودک خود کتاب     می خواند نه تنها گنجینة تفاوت او افزایش می یابد بلکه از خواندن احساس شادی و لذت کرده، تلاش می کند خواندن را در اسرع وقت به تنهایی انجام دهد .

    بد نیست بدانیم که در تجزیه و تحلیل نتایج آزمون بین المللی پرلز که توسط یک مؤسسه ی هلندی در ۳۵ کشور جهان و از جمله ایران بین دانش آموزان کلاس چهارم ابتدایی در رابطه با خواندن به عمل آمد و کشور ما در رتبة سی و دوّم قرار گرفت و کشورهای سوئد، انگلیس و آمریکا رتبه های اول تا سوم را کسب نمودند مشخص گردید که در این کشورها والدین دانش آموزان شرکت کننده در آزمون به مطالعه اهمّیّت بیشتری می دهند بطوری که والدین این دانش آموزان حداقل ۶ ساعت در هفته در منزل مطالعه می کنند و همچنین لااقل صد جلد کتاب مخصوص کودکان در خانه موجود می باشد.

    کودکان زمانی خواندن را به راحتی یاد می گیرند که تجارت تجارت زبانی خوبی داشته و از طفولیت در معرض خواندن قرار گرفته باشند . بنابراین لازم است که پدران و مادران از کودکی برای بچه هایشان کتاب بخوانند یا آن را به عنوان هدیه به کودک بدهند .

 5- مشکلات یادگیری در امر خواندن:

    بسیاری از مشکلات یادگیری به خواندن و هجی کردن مربوط می شود که به صورت ناتوانی در خواندن یا نارسا خوانی ظاهرمی گردد به طور معمول مشکلات خواندن در پایة اول تحصیلی آغاز می شود و در پایه های بعدی تداوم می یابد خواندن و نوشتن تبدیل زبان به نمادهای جدید است به طور معمول دانش آموزی که در زبان و گفتار مشکل دارد نمی تواند بخواند و کسی که در خواندن مشکل دارد نمی تواند به خوبی بنویسد. مشکلات یادگیری در خواندن به عوامل متعددی مانند: آسیب های مغزی، محرومیت فرهنگی و محیطی، تحصیلات والدین، وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانواده، عدم آمادگی برای ورود به مدرسه، عدم دسترسی به کتاب و کتابخانه، وجود تأخیر در رشد بهنجار زبان و اختلال در دستگاه گفتاری مربوط می شود. برخی از کودکان نیز همان گونه که در تکلم و راه رفتن دچار تأخیر می شوند، در خواندن نیز با تأخیر روبرو هستند و اعتقاد برخی از متخصصان بر این است که اکثر شکست های تحصیلی در دورة ابتدایی از ناتوانی در خواندن نشأت می گیرد .

 6- راه های تقویت مهارت خواندن:

    برای رفع نقیصه و تقویت مهارت خواندن در کودکان هماهنگی لازم بین سه نهاد خانه ، مدرسه و رسانه ها ضروری به نظر می رسد.

 6-1- نقش خانه و خانواده:

    آنچه والدین می توانند برای تقویت مهارت خواندن در فرزندانشان انجام دهند عبارت اند از :

·        نوشتن حروف یا کلمات ( بازی کردن با اسباب بازی های الفبایی )

·        استفاده از کامپیوتر برای انجام فعالیت مربوط به خواندن .

·        تماشای برنامه های تلویزیونی با زیر نویس .

·        کتاب خواندن .

·        قصه گفتن ، خواندن شعر و سرود .

·        بازی با کلمات .

·        خواندن تابلو ها و علائم راهنمایی و رانندگی در خیابان برای بچّه ها.

·       خواندن تابلوها و برچسب ها با صدای بلند .

·       فرصت هایی برای کودکان ایجاد کنید تا در بحث های خانوادگی شرکت کند.

·       کودکتان را با دوستان، فامیل و دیگر افرادی که او می تواند با آن ها مهارت های ارتباطی را تمرین نماید، احاطه کنید.

·       هنگامی که کودکتان به سؤالات به صورت شفاهی پاسخ می دهد، آن ها را بنویسد یا تایپ کند.

6-2- نقش رسانه ها:

·   برای تقویت فرهنگ مطالعه و افزایش علاقه مندی و انگیزه در دانش آموزان، برنامه های ویژه ی دانش آموزان ابتدایی، در صدا و سیما، مانند خواندن داستان و اخبار متناسب با بچّه ها، تهیّه گردد.

·   نسبت به آموزش قبل از دبستان و تقویت بیشتر زبان فارسی (با توجه به تنوع زبان های محلی در کشور)، برنامه های آموزش ویژه در صدا و سیما پیش بینی شود (مصلحی، 1385، 87).

·        تبلیغ برنامه های مهم آموزشی آموزش و پرورش در صدا و سیما.

 6-3- نقش مدرسه و مربّیان:

·   مهارت اوّليّه كودكان را در زمينه خواندن قبل از ورود به مدرسه ارزيابي كرده و بر اين اساس مهدكودك‌ها و پيش‌دبستاني‌ها را هم به ضرورت تقويت سواد خواندن آگاه كنيم.

·   الگوهاي تدريس و ارزشيابي در مدارس ابتدايي، به‌ويژه در درس فارسي مبتني بر درك مطلب باشد و اين‌گونه الگوها به معلمان معرفي و اجراي آن تشويق شود

·   درسي تحت عنوان «درس خواندن» به دروس دوره ابتدايي اضافه شود و براي اين درس زمان و روش مناسب تدريس ارايه گردد

·   روش‌هاي  سنتي تدريس كه در آنها مهارت خواندن دانش‌آموزان تقويت مي‌شود، احيا گردد، مانند خواندن متون درس فارسي به صورت گروهي و آهنگين

·   پيشنهاد مي‌شود كه از رايانه در افزايش سواد خواندن دانش‌آموزان استفاده شود. به عنوان مثال: در هر هفته حداقل يك بار دانش‌آموزان مشق خود را بر روي فلاپي تايپ كرده و آن را تحويل معلم دهند و معلم نيز حداقل هفته‌اي يك بار در سامانه رايانه‌اي مدرسه، از دانش‌آموزان بخواهد به‌جاي آن‌كه املا را روي كاغذ بنويسند، در رايانه تايپ كنند.

·   اشكال مختلف و متفاوت نوشتاري رايج در جامعه به دانش‌آموزان آموزش داده شود. مثلاً از آنها خواسته شود ديوارنوشته‌ها را از خانه تا مدرسه پيگيري و آن را در كلاس براي دانش‌آموزان بازخواني كنند و يا تيتر روزنامه‌هاي مختلف را جمع‌آوري كرده و در كلاس درس بخوانند و برداشت‌هاي خود را از مطالب محتوايي، به بحث بگذارند.

·   پس از آشنا كردن دانش‌آموزان با اعياد و مراسم ملي، مذهبي، حوادث و وقايع روز، باورها و اعتقادات، امثال و حكم، كشفيات جديد علمي، از دانش‌آموزان خواسته شود يكي از اين موضوع‌ها را انتخاب و در مورد آن سخنراني كنند.

·        آزموني نظير آزمون پرلز هر چند وقت يك‌بار در مدارس اجرا شود و نتايج آن به اطلاع مدارس و خانواده‌ها برسد.

·   گفتگو و بحث با فرزندان، رفتن به كتاب فروشي و كتاب خانه‌ همراه با فرزندان، خواندن قصّه يا مجله براي كودك با توجه به شاخص‌هاي درك مطلب.

·        افزودن يك نشست آموزش خانواده تحت عنوان تقويت مهارت خواندن و درك مطلب.

·   اختصاص يك روز به منظور هديه كتاب به مدرسه يا برگزاري جشن هديه كتاب با تبليغات ويژه از صدا و سيما و ساير رسانه‌ها.

·   ارسال مقاله و مجله به منظور ارايه راهكار به صورت مستمر براي هدايت معلمان در برطرف كردن ضعف و بهبود سواد خواندن دانش‌آموزان.

·   استفاده از دانش‌آموزان ممتاز پايه پنجم ابتدايي به عنوان معلم، خواندن در كلاس‌هاي پايين‌تر و يا ادغام دانش‌آموزان كلاس‌هاي پايه‌هاي مختلف و تمرين خواندن يك متن مشترك متناسب.

·   تلفيق درس فارسي با درس‌هاي مختلف همچون هنر، علوم، رياضي. به عنوان مثال از دانش‌آموز بخواهيم دو حيوان پستاندار، يك خزنده و چهار پرنده را در جنگل نقاشي كند و بعد براي نقاشي خود داستاني نوشته و آن را براي ساير دانش‌آموزان بخواند (آفتاب).

 7- نتیجه گیری:

    از مباحث مطرح شده می توان نتیجه گرفت که برای تقویت مهارت خواندن در دانش آموزان تنها معلم و مدرسه دخیل نمی باشند، بلکه برای این امر مهم، علاوه بر نقش کلیدی معلمان در مدارس، خانواده و رسانه های دیداری و شنیداری جامعه نیز، نقش مهمّی را بر عهده خواهند داشت. چرا که خانواده با مهیّا کردن محیطی فرهنگی در خانه، چه قبل از دبستان و چه در حین تحصیل؛ و رسانه ها، از جمله تلویزیون، نقش بسیار مهمّی در این زمینه ایفا می کنند. اما بیشترین تأثیر در تقویت خواندن کودکان را مربّیان مدرسه بر عهده دارند که با آموزش های صحیح و برقراری امکانات مناسب، زمینه را برای رشد این عزیزان فراهم می نمایند.

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و هفتم خرداد 1389ساعت 12:33  توسط ت اریایی فر  |